ملكات چهارگانه و توضيح آن و آنچه از آثار و خصوصيات بر آن مترتب ميگردد كتب اخلاق است كه دانشمندان و علماى علم اخلاق ضبط نموده‌اند . خلاصه كسى كه در آيات آفاقى و انفسى تدبر و تفكر نمايد و اين قوه خدا داد خود را به كار اندازد و به اين وسيله فكر خود را توسعه بدهد و وسيع گرداند البته به قدر استعداد خود بر پاره‌اى از اسرار كائنات مطلع ميگردد و به اين وسيله عقل نظرى خود را قوى ميگرداند و جلاء ميدهد . و نيز در اثر مشاهده با نفس و تزكيه نمودن روح و روان و رام گردانيدن قواى سبعى و بهيمى عقل عملى قوى ميگردد و در اثر آن نورى در باطن پديد مىشود و آنچه درش به روى حس بسته بود به قدر صفاى ضمير باز ميگردد و بعضى از ناديدنيها ديده مىشود آن وقت است كه مىيابد چيزى را « كه نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده و نه بخاطر احدى خطور نموده » . و ارسال رسل و انزال كتب آسمانى تماما براى تقويت و تكميل اين دو قوه است و پيغمبر اسلام صلى اللَّه عليه و آله و سلّم طريق تكميل نمودن اين دو قوه را بنيكوترين وجهى و بشيرين‌تر بيانى بمردم نشان داده و راه رسيدن به آن را در دسترس آنان گذارده و بوعده ثواب و تهديد از عقاب بشر را از كارهاى ناشايسته باز داشته و طريق سعادت و رهبرى بجاده فضيلت را با كمال وضوح به انسان آزموده .